Available courses

Mühasibat uçotunun informasiya texnologiyaları fənninin məqsədi mühasibat uçotunun aparılması üzrə hesabatların hazırlanmasının komputerləşdirilməsinin tətqiqindən ibarətdir.


Müasir dövrdə dünya iqtisadiyyatı müxtəlif xarakterik xüsusiyyətlərlə izah olunur.  Bir tərəfdən, ölkələr arasındakı iqtisadi əlaqələr inkişaf edir, ticarət libe­rallaşdırılır, kommunikasiya və informasiya sistemlərinin, texniki standartların yaradılması ilə əlaqədar dünya təsərrüfatının qloballaş­ması güclənir, digər tərəfdən isə, ölkələrin region səviyyəsində iqtisadi cəhətdən bir-birilərinə yaxınlaşmaları və qarşılıqlı fəaliyyət göstərmələri prosesi gedir, iri regional inteqrasiya strukturları formalaşır, dünya tə­sərrüfatının müstəqil mərkəzləri meydana çıxır. Bütün bünlar bey­nəl­xalq iqtisadi inteqrasiyanın nəticələri olmaqla, həm də onun daha da təkmilləşdirilməsini zəruri edir.


Konstitusiya hüququ—  elminin predmeti konstitusiya qanunvericiliyi, obyekti isə konstitusiya hüquq münasibətləri olmaqla şəxsiyyətin, dövlətin və cəmiyyətin qarşılıqlı əlaqələrini tənzimləyir. Konstitusiya hüquqi dövlət hakimiyyəti orqanlarının strukturunu (quruluşunu), təşkili prinsiplərini, fəaliyyət qaydasını, ümumi səlahiyyətlərini, dövlətin insan və vətəndaşla münasibətlərini müəyyənləşdirir və bununla da inzibati hüququn başlanğıc mövqelərini təsbit edir.

Mövcud qanunvericiliyə uyğun olaraq hazırda hüququn, o cümlədən də Konstitusiya hüququnun mənbəyi normativ – hüquqi aktlardır.


https://www.univer.kharkov.ua/images/redactor/conf/2013-03-20/sinteticheskaya-biologiya.jpg

Bitki fiziologiyası — bitkilərin həyat fəaliyyəti mexanizmlərini, yənimüxtəlif orqan, toxuma və bütövlüklə orqanizm funksiyalarını öyrənir.

Ətraf mühitin iqtisadiyyatı barədə anlayış

XX əsrin sonlarında və XXI əsrin əvvəllərində in­san cə­miyyəti yeni sivilizasiya fəzasına qədəm qoy­muş­dur.

Psixofiziologiya, elmlərin inteqrasiyası nəticəsində psixologiya və fiziologiya elmlərinin sintezindən yaranmışdır. Psixofiziologiya” termini X1X əsrin əvvəllərində Fransız  filosofu N.Massias tərəfindən təklif olunmuşdur. İlk dövrlərdə psixika sahəsində olan tədqiqatlarda fizioloji metodların dəqiqliyinin müəyyən edilməsində (sensor halın təyini, reaksiya vaxtlarının müəyyən edilməsi) istifadə olunmuşdur.

   Psixofiziologiya- bütün bədənin gözəgörünməyən mexanikasını öyrənən elm sahəsidir, yəni hər saniyə ürəyə axan qanın tənzimindən tutmuş beyində sinir hüceyrələrinin işinə qədər hər şey psixofizioloji mexanizmə malikdir.

Psixofiziologiya müxtəlif psixoloji hallarda insanların fizioloji və psixoloji proseslərini öyrənir və əsas vəzifəsi psixi hadisələrin baş vermə səbəblərini onların neyrofizioloji mexanizmləri əsasında açmaqdan ibarətdir.


xX əsrdə elm və texnikanın sürətlə artması, əhalinin maddi vəziyyətinin yaxşılaşdırılması problemibioloji təhsilin və biologiya elminin inkişafını tələb edirdi.Biologiyanın inkişafı ilə əlaqədar olaraq biotexnologiya elmi yaranmışdır. Bioloji təhsil şagird və tələbələrdə düzgün müşahidəçilik qabiliyyətinin inkişafında, ətrafdakı hadisələrinin mahiyyətini öyrənməkdə mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Biologiyanın nəzəriyyəsi və qanunlarının öyrənilməsi bioloji qanunların, nəzəriyyələrin, təkamül prosesində orqanın quruluş və funksiyasının dəyişməsini, siniflər arasında qoumluq əlaqə prinsipini, bioloji anlayışlar sistemini, mikro və makrotəkamül proseslərini, ontogenezin təkamül xəttini, həyatın əmələ gəlməsinin mərhələlərini dərindən öyrənməyə imkan verir.

    Biologiyanın tədrisi metodikası təlim və tərbiyə proseslərinin sistemi haqqında elmdir.

     Artıq müəyyən edilmişdir ki, metodika pedaqoji elmdir. Ona görə də o, tədris fənlərinin məzmunu, forma və metodlarını, eyni zamanda tərbiyə prosesini öyrənir.Biologiyanın tədrisi metodikası pedaqoji prinsiplərə əsaslanaraq, bioloji təhsilin öyrənilməsini təmin edir. Hər bir sahədə olduğu kimi biologiyanin tədrisində də ümumi və xüsusi metodikadan istifadə edilir.

   Bitki orqanizmlərinin həyat fəaliyyətinin qanunauyğunluqlarını öyrənən  elm - bitki fiziologiyası da biologiyanın o sahələrindəndir ki, son illərdə onun da inkişafı daha geniş vüsət almış, malik olduğu qanunauyğunluqlar və tətbiq etdiyi metodlar yenilənmiş,dəqiqləşmiş və zənginləşmişdir.

   Bitki fiziologiyası tarixən botanikanın bir qolu kimi meydana gəlmiş, biokimya və mikrobiologiya elmlərinin inkişafına zəmin yaratmışdır. 

Xromotoqrafik analiz usulari

Yeyinti mehsullarin analizi

Neft kimyasi ve neft kimyevi sintez

İnvestisiya layihəsi-işlərin, fəaliyyətlərin, tədbirlərin yerinə yetirilməsini nəzərdə tutan hər hansı fəaliyyət kompleksidir.

Korporativ i/e-nin başlıca funksiyası - mülkiyyətçilərin, başqa sözlə, korporasiya təşkil edən maliyyə resurslarının maraqları çərçivəsində korporasiyanın işinin təmin olunmasıdır.


 Bazar iqtisadiyyatının təşkilində dövlətin əsas rolu rəqabətə nəinki icazə vermək, onu həm də güclü müdafiə etməkdir.

iqtisadi təhlil nəzəriyyəsi iqtisadi fəaliyyətin təhlil edilməsinin nəzəri əsaslarını öyrənir.

Burada mühəndislər üçün idarəetmə kursu üzrə məşğələ materialı verilir

Kurs şəxsiyyətin psixoloji vəziyyəti (psixi hallar, təlabat və motivlər, hiss və emosiyalar, qorxu, stress, depresiya, frustrasiya və onların yaratdığı fəsadlar), şəxsiyyət və onun fərdi psixoloji xassələri (temprament, xarakter və qabiliyyət), şüur, şüursuzluq (psixoanaliz), şəxsiyyətin ”Mən konsepsiyası”, şəxsiyyətin sosial statusu, ünsiyyət və şəxsiyyətlərarası münasibətlər, şəxsiyyətin formalaşmasında ünsiyyət və fəaliyyətin rolu, şəxsiyyətlərarası münasibətlərdə münaqişələrin xarakteristikası və s.haqqında elmi nəzəriyyə və konsepsiyalara əsaslanır.

Slavyan ölkələri tarixi fənninin bu hissəsində slavyan ölkələrinin qədim dövründən başlayaraq XVIII əsrə qədər olan dövrü tədris olunur.

Müasir elmi-texniki tərəqqinin sürətli inkişafı nəticəsində ekoloji böhran təhlükəsi getdikcə artmaqda davam edir.Dünya üzrə ekoloji problemlərinən pik həddə olduğunu nəzərə alaraq yeni təklükəsiz texnoloji proseslərin öyrənilməsində Ekologiya mühəndisliyi fənnin tədris olunması önəmli əhəmiyyət kəsb edir.

Plan:

1.Mühəndis ekologiyasının konsepsiyası

2.Atmosfer çirkləndiricilərinin təsnifatı

3.Toztutma proseslərinin əsas parametirləri

4.İstehsalat və məişət tullantılarının idarə olunması


Ədəbiyyat:

1.Mahmudov C.M. Ekologiya. Bakı:Nurlan.2007

2.Mahmudov C.M.İstehsal sahələrinin texnologiyası və sənaye ekologiyası. Bakı.2006

3.Məmmədov Ə.Ə.,Xəlilova A. Sənaye ekologiyası. Bakı.2004

4.Əhmədov Ş. Bakı. 2013

Mikroiqtisadiyyatın predmeti — iqtisadi agentlərin öz məqsədlərinə nail olmaq üçün qəbul etdikləri qərarların işlənib hazırlanması və reallaşdırılması prosesidir. Qərarlar qəbul edilməsi həmişə müəyyən təsərrüfat şəraitində həyata keçirilir. Qərarlar qəbul edilməsi prosesinin parametrik xarakteristikaları bu şərtlərlə təyinedilir: iqtisadi agentlərin mövcud alternativlər haqqında məlumatlı olması, 2 agentlərin bu alternativləri qiymətləndirmək və müqayisə etmək qabiliyyəti. Qərarlarqəbul edilməsi üçün meyarlar da bu şərtlərlə təyin olunur. Bununla əlaqədar, mikroiqtisadi təhlilin əhatə dairəsi də genişlənir, qərarların qəbul olunması prosesinin öyrənilməsindən əlavə, onların qəbul edildiyi şərait də tədqiq olunur. İqtisadi agentlər bazar mühitində fəaliyyət göstərdiyi, bazar qiymətləri həmin agentlərin seçim meyarı qismində çıxış etdiyi üçün bazar qiymətlərinin formalaşması problemi mikroiqtisadi təhlilin diqqət mərkəzində olur. Buna görəmikroiqtisadiyyatı çox vaxt qiymətlər nəzəriyyəsi adlandırırlar.

   


Ümumi fizika kursunun bölmələrinə aid məsələ həlləri.

Mexanika maddi cisimlərin hərəkət və müvazinət qanunauyğunluqlarını öyrənən təbiət və texniki elmdir.

Rəqəmli idarəetm sistemləri fənni hazırda texnoloji proseslərin tənzimlənməsidə istifadə edilən

rəqəmsal tənzimləmə dövrələrinin tdqiq edilməsini öyrədir


Goy sferi və onun əsas elementləri. Astronomik koordinat sistemləri. 

Həndəsi optikanin əsas qanunlari. İşığın difraksiyası. Linzalar. Optik sistemler.

Mülki Müdafiə – sülh və ya müharibə dövründə əhalinin və ərazinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədilə dövlət hakimiyyəti orqanları, hüquqi və fiziki şəxslər tərəfindən həyata keçirilən tədbirlər sistemidir.
Cəbr və ədədlər nəzəriyyəsi

  Tələbənin ümumi-psixoloji fenomenlər, qanunauyğunluqlar haqqında məlumatlandırılması, onda ilkin ümumi-psixoloji təsəvvürlərin formalaşdırılması, başlıca psixoloji anlayışların öyrədilməsi, onun tərəfindən psixologiyanın anlayış-kateqorial aparatının mənumsınilməsi, habelə psixi proseslərin və halların izahı zamanı onlardan istifadə bacarığının formalaşdırılması məqsədini güdür.

Təhsil prosesinin subyektlərinin psixoloji durumunu ilə bağlı məsələləri əhatə edir. “Psixopedaqogika” fənninin öyrənilməsi tələbəyə özünün gələcək fəaliyyətində psixo-pedaqoji biliklərin və onlara əsaslanan praktiki addımların istifadəsi baxımından geniş metodoloji-məlumat bazasının formalaşdırılmasında yardım edir.

Fənnin xarakteristikası

Riyazi analiz fənni 050106 – Riyaziyyat müəllimliyi  və 050105 – Riyaziyyat və informatika müəllimliyi ixtisaslarının Təhsil Proqramına Təhsil Nazirliyi tərəfindən daxil edilmişdir və ixtisas-peşə hazırlığı fənləri bölümünə (İPF-B05, 27 kredit və İPF-B06, 27 kredit) aiddir.

Riyazi analiz fənninin tədrisində məqsəd, əsasını diferensial və inteqral hesabı təşkil edən, sonsuz kiçiklənlər analizinin köməyilə dəyişən kəmiyyətlərin öyrənilməsinin fundamental tədqiqat metodları ilə tanışlıqdır.

Riyazi analiz fənninin vəzifəsi gələcək riyaziyyatçılara praktikada rast gələn riyazi məsələlərin həllinin araşdırılmasında, onlara lazım olacaq bilik, bacarıq və vərdişləri mənimsətməklə bərabər, yeni riyazi tədqiqat üsullarını qurulmasında yardımçı olmaqdır.


Fənnin xarakteristikası

Riyazi analiz fənni 050106 – Riyaziyyat müəllimliyi  və 050105 – Riyaziyyat və informatika müəllimliyi ixtisaslarının Təhsil Proqramına Təhsil Nazirliyi tərəfindən daxil edilmişdir və ixtisas-peşə hazırlığı fənləri bölümünə (İPF-B05, 27 kredit və İPF-B06, 27 kredit) aiddir.

Riyazi analiz fənninin tədrisində məqsəd, əsasını diferensial və inteqral hesabı təşkil edən, sonsuz kiçiklənlər analizinin köməyilə dəyişən kəmiyyətlərin öyrənilməsinin fundamental tədqiqat metodları ilə tanışlıqdır.

Riyazi analiz fənninin vəzifəsi gələcək riyaziyyatçılara praktikada rast gələn riyazi məsələlərin həllinin araşdırılmasında, onlara lazım olacaq bilik, bacarıq və vərdişləri mənimsətməklə bərabər, yeni riyazi tədqiqat üsullarını qurulmasında yardımçı olmaqdır.


“Azərbaycan iqtisadiyyatı” fənninin məqsədi milli iqtisadiyyatın inkişafının müasir iqtisadi çağırışlar kontekstində modelləşdirilməsi və yenilənməsi, ölkənin iqtisadi təhlükəsizliyi və ümumi mənafelərinin qorunması baxımından milli iqtisadiyyatı bütövlükdə, sistem halında öyrənməkdir. Milli iqtisadiyyatın mahiyyəti, əhəmiyyəti, ölkəmizin inkişafında və ölkə əhalisinin rifahının yüksəldilməsində rolunun əhatəli şəkildə öyrənilməsi də bu fənnin başlıca məqsədlərindəndir.  “Azərbaycan iqtisadiyyatı” fənninin predmeti - Azərbaycanın milli iqtisadi xüsusiyyətləri ilə əlaqədar olsa da, iqtisadi nəzəriyyə elminin predmeti ilə üst-üstə düşür. Fənnin predmeti özündə - Azərbaycanın milli iqtisadiyyatının formalaşması və inkişafı, iqtisadi qanunauyğunluqlarını öyrənmək və milli mənafeyə uyğun tövsiyələr hazırlamaqla bərabər, ümumbəşəri iqtisadi qanunauyğunluqları əks etdirir.


Bu fənn xıx əsrin 30-40-ci illərindən çağdaş günümüzə qədər olan xarici ölkə xalqları ədəbiyyatının inkişaf mərhələlərini əhatə edir.

Türklərin-türk, özbək, Qazax, qırğız və başqa türk mənşəli xalqların ədəbiyyatını öyrədir

Təbii ehtiyatlardan  barəsində dəqiq məlumatları toplamaqla, onlardan səmərəli istifadə etməklə ətraf mühitin çirklənməsinin qarşısının alınması yollarını öyrənmək olur.

Fəlsəfə  varlığın (yəni təbiət və cəmiyyətin), insan təfəkkürünün və idrak prosesinin tabe olduğu ən ümumi qanuna uyğunluqlar haqqında elmdir


Ümumi və qeyri-üzvi kimya  -  2 fənnində (Kimya mühəndisliyi ixtisası üzrə) kompleks birləşmələr, liqandların təsnifatı, koordinasiya ədədi, kompleks birləşmələrin adlandırılması,  adlandırılması, davamlığı, izomerliyi, molekulyar orbital nəzəriyyəsinə əsasən kimyəvi rabitənin izahı, D.İ.Mendeleyevin dövri sistemi cədvəlində əsas və əlavə yarımqrup elementləri və onların birləşmələri, alınması, xassələri, tətbiqi geniş şəkildə tədris olunur.


Neft-qaz mühəndisliyi ixtisası üçün nəzərdə tutulmuşdur. neft-qaz mədənlərinin səmərəli istifadə edilməsi üçün onların daxili quruluşunun və burada baş verən hidrodinamiki proseslərin öyrənilməsi tələb olunur. Məhz bu  tədqiqatlara  istinad edərək, işlənilmə layihələrini tərtib etmək mümkündür.


“Ətraf mühitin iqtisadiyyatı” fənni iqtisadi və ic­timai ixtisas verən Universitetlərdə və onların fakültələrindəətraf mühit və təbiətdən istifadənin iqtisadiyyatının ayrı-ay­­rı as­pekt­lərinin araşdırılmasının, onun qanuna­uy­ğun­luq­­larının, prin­siplərinin, amillərinin və üsullarının öy­rə­­nilməsi üçün məs­ləhət görülən tədris kursunun ma­hiy­yə­tini təşkil edir.

Üzvi kimyanın tarixi və metodologiyası fənnində (Magistr pilləsi) A.Lavuazyenin tədqiqatlarının üzvi kimyanın bir elm kimi  meydana gəlməsində rolu, XIX əsrin I yarısında üzvi sintezin inkişafı, üzvi sintezin əsasının yaradılması, üzvi birləşmələrin ilk süni sintez üsulları, üzvi sintez problemi, elementlərdən üzvi  birləşmələrin sintezi, sintetik tədqiqatlar və üzvi kimya nəzəriyyələri və aparılan sintezlər haqqında məlumatlar, M.Bertlo və onun əsas müddəaları, daş kömür qətranından aromatik karbohidrogenlərin əmələgəlmə mexanizminin öyrənilməsi, asetilen nəzəriyyəsi və onun  əsas müddəaları, hidroaromatik karbohidrogenlərin aromatik karbohidrogenlərə çevrilməsi haqqında təsəvvürlərin inkişafı, fenolların çevrilmələri, ətirli maddələrin ilkin tədqiqi, undamental üzvi tədqiqatlar, zvi reaksiyaların tətbiq sahələrinin genişlənməsi əsasında üzvi kimyada yeni üsulların yaranması, element və metalüzvi birləşmələrin alınması və tədqiqinin üzvi sintezin inkişafında rolu, süni liflərin və plastik kütlələrin alınması öz əksini tapmışdır

    Mikroorqanizmlər təbiətdə geniş yayılmışdır, onlara havada, suda, torpaqda, qida məhsullarında, bizi əhatə edən əşyalar üzərində, insan və heyvan orqanizminin, eləcə də bitkilərin həm daxilində, həm də bədən səthində rast gəlinir.

     Viruslar çox kiçik, qeyri-hüceyrəvi quruluşa malik olub, bütün növ hüceyrələrə daxil olmaq qabiliyyətinə malikdirlər və hüceyrədaxili parazitdirlər. Onlar insanların, heyvanların, buğumayaqlıların, bitkilərin, göbələklərin və bakteriyaların orqanizmlərində parazitlik edir. Viruslar zülal sintez etmirlər, onların fermentativ və enerji sistemləri yoxdur.



Zərif üzvi sintez üsulu ilə ilk dəfə sintetik üzvi birləşmələr toxuculuq sənayesində tətbiq olunmuşdur. XIX əsrin axırlarında ilk sintetik dərman preparatı və sintetik boyaq maddəsi alındı və kimya-əczaçılıq sənayesi yarandı. XX əsrin ortalarındatəbii maddələrin nümayəndələri (vitaminlər, antibiotiklər) sintez olundu və tətbiq sahəsi tapdı. Sonralar zülallar, nuklein turşuları, lipidlər, karbohidratların ayrı-ayrı nümayəndələri və fraqmentləri sintez olundu. Bu nəinki biomolekulların quruluşunu müəyyən etməyə, eyni zamanda onların funksional fəallığını da izah etməyə imkan yaratdı. Zərif üzvi sintezin inkişafı ilə paralel olaraq mürəkkəb üzvi birləşmələrin, mikroorqanizmlərin istifadə olunmaqla əlınmasına əsaslanan yeni üsulların və eləcə də hüceyrələrin alınmasının – biotexnologiyanın əsası qoyuldu .


Neft-qaz mühəndisliyi ixtisası üzrə təhsil alan IV kurs tələbələri nəzəri biliklərini paktik cəhətdən zənginləşdirmək üçün 14 həftəlik istehsalat təcrübəsindədirlər.

Ətraf mühitin mühəndis mühafizəsinin texnoloji əsasları 

Təmizləyici qurğuların texnologiyasının yerinə uyğun seçilməsi, texnoloji təhlükəsinizliyinin təmin edilməsi

Təbii ehtiyyatların miqyası və istiqamətləri

Üzvi kimya-2 fənnin məşğələ dərsində hidroksiturşular,aminturşular,aldehid və ketonturşular,karbohidratlar,tsikloalkanlar,aromatik karbohidrogenlər,aromatik karbohidrogenlərin halogenli törəmələri,aromatik sulfoturşular,aromatik nitrobirləşmələr,aminlər,diazo-və azobirləşmələr,aromatik aldehidlər,ketonlar,turşular,çoxnüvəli aromatik karbohidrogenlər,heterotsiklik birləşmələrə dair məsələlər həll edilir.

Halogen tərkibli üzvi birləşmələr xalq təsərrüfatının müxtəlif sahələrində geniş tətbiq olunur. İldə milyon tonlarla sintez olunan bu maddələrin cəmiyyətə faydası ilə bərabər ekoloji gərginliyə səbəb olan faktorlar da mövcuddur. Xlorlu və flüorlu kimyəvi tullantıların utilləşdirilməsində bir sıra problemlərin olması onların daha səmərəli üsullarla alınmasını tələb edir. Həmin üsullardan elektrokimyəvi yolla halogen tərkibli birləşmələrin alınması tullantılardan istifadə  olunması və aralıq  məhsulların xeyli az olması baxımından daha əlverişli hesab olunur. Kimya sənayesinin və xalq təsərrüfatının müxtəlif sahələrində geniş tətbiq olunan bu tip birləşmələrin istehsalının nəzəri və praktiki əsasları bu proseslərin tullantılarının zərərsizləşdirilməsi magistrantlar üçün vacib və aktual problemlərdəndir.

Üzvi kmya-3 fənnin laboratoriya dərsində nitrobenzolun alınması,anilinin alınması,benzil spirti və benzoy turşusunun alınması,fenolun alınması,α-nitronaftalinin alınması və fiziki xassələrinin təyini yerinə yetirilir.

  Üzvi kimya fənnin laboratoriya dərsində üzvi maddələrin təmizlənməsi,metanın,etilenin,etibromidin,dietil efirinin,izoyağ turşusunun,nitrobenzolun,sulfanil turşusunun alınması və fiziki xassələri yerinə yetirilir

Kolloid kimya yüksək dispersliyə malik heterogen sistemlərin fiziki-kimyəvi xassələrini öyrənir. Kolloid hissəciklər böyük xüsusi səthə malik olduqlarından kolloid sistemdə səth hadisəsi böyük rol oynayır. Əgər hər hansı bir faza xırdalanmış şəkildə digər fazanın həcmində paylanarsa belə sistemlərə dispers sistemlər deyilir. Həcmdə paylanan faza dispers faza, həcmində paylanma baş verən faza dispers mühit adlanır.

Uzvi kimya-1 fənnin laboratoriya dərsində üzvi maddələrin ayrıılması və təmizlənməsi,metanın,etilenn,asetilenin.etilbromidin alınması və fiziki xassələrinin təyini yerinə yetirilir

Qeyri-üzvi kimya-2 fənninin (Kimya və biologiya müəllimliyi-məşğələ) məşğələ dərslərində kompleks birləşmələrin koordinasiya formulunun tapılması, kompleks birləşmələrin adlandırılmasının öyrənilməsi, V B, IV B, I B,  II B qrup elementləri, eləcə də, xrom, manqan,dəmir, kobalt, nikel, birləşmələri, alınması və xassələrinə dair məsələ və çalışmaların həll edilir.



 Üzvi kimya-3 fənnin məşğələ dərsində alitsiklik birləşmələr,aromatik karbohidrogenlər,aromatik karbohidrogenlərin halogenli törəmələri,aromatik sulfoturşular,aromatik nitrobirləşmələr,aminlər,diazo- və azobirləşmələr,fenollar,aromatik aldehid və ketonlar,aromatik turşular,heterotsiklik birləşmələrə dair məsələlər həll edilir

   Üzvi kimya-1 fənnin (Kimya və biologiya müəllimliyi ixtisası üçün) məşğələ dərsində üzvi birləşmələrin nömenklaturası,alkanlar,alkenlər,alkadienlər, alkinlər ,karbohidrogenlərin halogenli törəmələri,doymuş və doymamış bir-və çoxatomlu spirtlər,sadə efirlər,üzvi oksidlərə dair məsələlər həll edilir.

   Üzvi kimya-3 fənnin laboratoriya dərslərində nitrobenzolun,anilin,benzil spirti və benzoy turşusunun,fenolun,α-nitronaftalinin alınması və xassələrinin təyini yerinə yetirilir

Ümumi və qeyri-üzvi kimya-2 fənninin laboratoriya dərslərində halogenlər, kükürd, azot, bor, alüminium, kompleks birləşmələr, xrom, manqan və dəmir birləşmələrinin alınması və kimyəvi xassələrinə dair praktiki işlər yerinə yetirilir.


Uzvi kimya-2 fənnin laboratoriya dərsində benzolun,xlorbenzolun,sulfotoluolun,nitrobenzolun,anilinin,sulfanil turşusunun,benzil spirti və benzoy turşusunun,fenolun,α-nitronaftalinin,β-naftalinsulfoturşunun alınması,xassələrinin təyini yerinə yetirilir

nəqliyyatın daşınması və idarəetmənin təşkilinin mühəndisliyi ixtisası üçün kimya fənninin laboratoriya dərsində maddələrin təmizlənməsi, kimyavi formullar ekvivalentin təyini karbon qazı məhlullar və onların hazırlanmasına aid laboratoriya işlərinin öyrənməkdən ibarətdir.

Üzvi kimya-2 fənninin laboratoriya dərsində benzolun, xlorbenzolun, sulfotoluolun, nitrobenzolun, anilinin, sulfanil turşusunun, benzil spirti və benzoy turşusunun, fenolun, α-nitronaftalinin, β-Naftalinsulfoturşunun alınması, ayrılması və təmizlənməsi icra edilir.

Üzvi kimya-2 laboratoriyasında- İzoyağ turşusunun, etilasetatın, xlorbenzolun, sulfotoluolun, nitrobenzolun, anilinin, sulfanil turşusunun, benzil spirti və benzoy turşusunun, fenolun, α-nitronaftalinin alınması və xassələrinin təyini yerinə yetirilir.

Qeyri-üzvi kimya-2 fənninin məşğələ dərslərində kompleks birləşmələrin koordinasiya formulunun tapılması, kompleks birləşmələrin adlandırılmasının öyrənilməsi, V B, IV B, I B,  II B qrup elementləri, eləcə də, xrom, manqan,dəmir, kobalt, nikel, birləşmələri, alınması və xassələrinə dair məsələ və çalışmalar həll edilir.

Üzvi kimya-2 fənnində hidroksiturşular, aldehid və ketoturşular, karbohidratlar, aminspirtlər, aminturşular, alitsiklik və aromatik karbohidrogenlər, heterotsiklik birləşmələr geniş şəkildə tədris olunur.

Heterotsiklik birləşmələr kimyası (Magistr pilləsi) fənninin laboratoriya dərslərində furanın,  tiоfenin alınması,  furfurоlun sintezi, pirrolun, pirazolun, oksazolun alınması və xassələri, piridinin, İmidazolun sintezi və xassələriaid laboratoriya işləri yerinə yetirilir.

Qeyri-üzvi kimya-2 fənninin (Kimya ixtisası üçün) laboratoriya dərsində kompleks birləşmələrin alınması, kimyəvi xassələri, kompleks birləşmələrdə oksidləşmə-reduksiya və mübadilə reaksiyaları, I B, II B, qrup elementləri, vanadium, xrom, manqan, dəmir, kobalt və nikel birləşmələrinin alınması, onların kimyəvi xassələrinə aid laboratoriya işləri yerinə yetirilir

        Kimyanın öyrədilməsində sinifdənkənar və müstəqil iş fənninin məqsədi təhsildə baş verən yenilikləri mütəmadi olaraq təlim prosesindən kənar vaxtlarda tətbiq etməyi bacarmaq və onların rolunu dərsin keyfiyyətinə təsirini araşdırmaq , əhəmiyyətini öyrənməkdən ibarətdir.

 


Qeyri-üzvi kimya-2 fənninin (Kimya ixtisası üçün) laboratoriya dərsində kompleks birləşmələrin alınması, kimyəvi xassələri, kompleks birləşmələrdə oksidləşmə-reduksiya və mübadilə reaksiyaları, I B, II B, qrup elementləri, vanadium, xrom, manqan, dəmir, kobalt və nikel birləşmələrinin alınması, onların kimyəvi xassələrinə aid laboratoriya işləri yerinə yetirilir

Kolloid kimya fənninin laboratoriya dərsində Kolloid məhlulların hazırlanması və xassələrinin öyrənilməsi, 

polimerlərin məhdud şişməsinin kinetikasının tədqiqi, kolloid məhlulların reoloji xassələrinin öyrənilməsi, özlülüyün təyini, sirkə turşusunun kömür səthində adsorbsiyası, izoamil spirtinin adsorbsiyası, adsorbentin xüsusi səthinin sahəsinin hesablanması, Hibs tənliyinin öyrənilməsi, etil spirtinin adsorbsiyası, emulsiyanın fazalarının çevrilməsi və ya emulsiyanın inversiyası işləri yerinə yetirilir.



Hidrologiya fənni su obyektlərinin öyrənilməsində istifadə olunan əsas metodları,təbiət sularının xasslərini,aqreqat halının hidrosferdə yayılmasını,dövranını, həmçinin bu sularda baş vedən hadisələri öyrənir.

Zoologiya heyvanat aləmini öyrənən elmdir. Zoologiya yunan sözü olub, zoon — heyvan, loqos — elm deməkdir. Geniş mənada isə zoologiya heyvanat aləminin müxtəlifliyini, heyvanların quruluşunu və həyat proseslərini, onların inkişafını, həyat tərzini, yayılmasını, xarici mühitin müxtəlif amillərdən asılılığını, heyvanat aləminin tarixi inkişaf qanunauyğunluqlarını öyrənən elmdir.
Heyvanat aləmi təbiətin maraqlı, insanları özünə aludə edən cazibədar bir hissəsidir. İnsanlar onlardan maddi nemətlər istehsal etməklə yanaşı, həm də onlardan mənəvi zövq alırlar. Məhz buna görədir ki, insanlar yarandıqları ilk dövrlərdən heyvanlarla maraqlanmış və onlara sıx bağlanmışlar. Onlar heyvanları vəsf etmiş, onların şəklini ağac, daş üzərinə həkk etmiş, sonradan büstlərini qoymuş, müqəvvalarını düzəltmişlər. Get-gedə insanlar faydalı heyvanları özlərinə alışdırmış və bəzilərini əhliləşdirə bilmişlər. Zoologiya elminin vəzifəsi heyvanat aləmini hərtərəfli öyrənməkdən ibarətdir. Elmi zoologiya öz başlanğıcını Qədim Yunanıstanın böyük mütəfəkkiri və alimi Aristoteldən (bizim eradan əvvəl IV əsrdə) götürmüşdür. Aristotel ona məlum olan bütün heyvanları (onlar 500-ə yaxın olmuşlar) iki qrupa ayırmışdır: 1) qanlı heyvanlar, 2) qansız heyvanlar. Daha sonra XIX əsrdə J.B. Lamark Aristotelin qansızlar adlandırdığı heyvanları onurğasızlar adlandıraraq ilk dəfə onurğasızlar terminini işlətmiş və onurğasız heyvanların sistemini işləməyə səy göstərmişdir.

Aktinomisetlər (Actinomycetales, yun. aktis-şüa,mykes-göbələk) - şaxələnən bakteriyalar olub, Aktinobakteriyalar (Actinobacteria) tipinə aiddir. Aktinomisetlər bakteriya və göbələklər arasında keçid formadır. Aktinomisetlərə şüalı göbələklər də deyirlər.Tək hüceyrəli və eninə kəsiklərin eyni böyüklükdə olmaları baxımından bakteriyalara bənzəyirlər. Həqiqi şaxələnən tək hüceyrəli mitselilər əmələ gətirmələri isə göbələkləri xatırladır. Qram müsbətdirlər. Hərəkətsizdirlər və kapsula əmələ gətirmirlər.

Müəllim. Seyidova Əntiqə

Ümumi və qeyri üzvi kimya

Kimya mühəndisliyi ixtisası üçün ümumi və qeyri üzvi kimya-2 fənninin labaratoriya dərsində halogenlər...kükürd, azot, bor alliuminium kompleks birləşmələr xrom manqan dəmir birləşmələrinin alınması və xassələrinə aid laboratoriya işləri icra edir

Kimya-3 (Üzvi kimya) laboratoriya dərsində üzvi maddələrin - metanın, etilenin, etilbromidin, dietil efirinin, izoyağ turşusunun, nitrobenzolun, sulfanil turşusunun alınması, ayrılması və təmizlənməsi icra edilir.

Ətraf aləmin kimyası.


Ətraf aləmin kimyası fənninin əsas məqsədi ətraf aləmə mənfi təsiri göstərən çirkləndirici kimyavi maddələrin əmələ gəlmə mənbələrini, ətraf aləmə təsirini,yayılmasını və digər maddələrə çevrilməsini, canlı orqanızmlərə təsirini oyrənir. 

Orta məktəbdə kimyəvi analiz metodları fənninin laboratoriya dərsində reagentin işıq udmasının lambdadan asılılığının öyrənilməsi,  kompleksəmələgəlməyə temperaturun təsirinin öyrənilməsi,  kompleksəmələgəlməyə  zamanın təsirinin öyrənilməsi, reaksiyada reagentin qatılığının kompleksəmələgəlməyə təsirinin öyrənilməsi, kompleksəmələgəlməyə metalın qatılığının təsirinin öyrənilməsi kimi laboratoriya işləri icra edilir.

   Üzvi kimya-2 fennin məşğələ dərsində doymuş və doymamış bir-və çoxəsaslı turşular,alifatik nitrobirləşmələr və aminlər,alitsiklik və aromatik karbohidrogenlər,aromatik sulfoturşular,nitrobirləşmələr,aminlər,diazo- və azobirləşmələr,fenollar,aromatik spirtlər,aromatik aldehid və ketonlarlar,aromatik turşular,kondensləşmiş nüvəli aromatik karbohidrogenlər,heterotsiklik birləşmələrə dair məsələlər həll edilir.

   Həyat fəaliyyətinin kimyəvi əsasları fənnin laboratoriya dərsində zülalların qatı qeyri -üzvi turşularla və üzvi həlledicilərlə çökdürülməsi,katalazanın vəsfi təyini,vitaminlərin keyfiyyət reaksiyaları,monosaxaridlərin Moor və Trommer sınağı,qalxanabənzər vəzinin hormonunda yodun təyini yerinə yetirilir.

Kimya mühəndisliyi ixtisasında Kolloid kimya laboratoriya dərslərində kolloid məhlulların hazırlanması və xassələrinin öyrənilməsi, sirkə turşusunun kömür səthində adsorbsiyası, izoamil spirtinin adsorbsiyası, adsorbentin xüsusi səthinin sahəsinin hesablanması, Hibs tənliyinin öyrənilməsi, etil spirtinin adsorbsiyası, polimerlərin məhdud şişməsinin kinetikasının tədqiqi, kolloid məhlulların reoloji xassələrinin öyrənilməsi,özlülüyün təyini, emulsiyanın fazalarının çevrilməsi və ya emulsiyanın inversiyası haqqında nəzəri və təcrübi biliklər ətraflı şərh edilir.

 

İnsan və heyvan fiziologiyası (yunanca fizio- təbiət, loqos- elm deməkdir) — öyrənilməsi və izahı üçün biologiya, fizika, kimya, riyaziyyat və kibernetika elmlərinin metod və anlayışlarından istifadə edərək heyvan və insanın funksional aktivliyi haqqında elmdir. İnsan və heyvan fiziologiyası heyvan orqanizminin ətraf mühitlə olan qarşılıqlı təsir qanunauyğunluqlarını, müxtəlif yaşayış şəraitlərində onların davranışını, həmçinin müxtəlif böyümə və inkişaf mərhələlərində, təkamül və fərdi inkişafın gedişində fizioloji proseslərin yaranması və inkişafını öyrənir. Fizioloji proseslərin gedişatının qanunauyğunluqlarını bilmək müxtəlif şəraitlərdə həyat fəaliyyətinin dəyişikliklərini öncədən görməyə imkan verir və istənilən istiqamətdə fizioloji proseslərin gedişatına müdaxilə etməyə yol açır. Odur ki, fiziologiya tibbin, baytarlığın və psixologiyanın nəzəri əsasıdır.


Kimya və biologiya müəllimliyi ixtisası üçün Qeyri-üzvi kimya-2 fənninin laboratoriya dərsində kükürd, azot, alüminium, birləşmələri, alınması və xassələri, II A qrup, V B qrup, VI B qrup,  VII B qrup, VIII B qrup elementləri, onların birləşmələrinin alınması və xassələrinə aid laboratoriya işləri icra edilir.



Sitologiya (yun. "sitos"-hüceyrə, "logos"-elm) — hüceyrə haqqında elmdir.

Sitologiyanın predmeti - çoxhüceyrəli heyvan və bitki hüceyrələri, həmçinin tək hüceyrəli orqanizmlər - bakteriyalar, ibtidai heyvan və bitkilərdirlər. Sitologiya həmçinin hüceyrənin quruluşunu və kimyəvi tərkibini, hüceyrədaxili strukturların funksiyalarını və quruluşlarını, heyvan və bitki daxilində hüceyrələrin funksiyalarını, hüceyrənin çoxalması və inkişafını, hüceyrənin ətraf mühitə uyğunlaşmasını öyrənir. Sitologiya digər bioloji elmlərlə qarşılıqlı sürətdə əlaqədədir. Misal üçün molekulyar biologiyabotanikafiziologiyazoologiyakimyafizika. Sitologiyanın əsası bir elm kimi təxminən 100 il əvvəl qoyulmasına baxmayaraq, hüceyrə özü 1665-cı ildə Robert Huk tərəfindən kəşf edilmişdir və ona hüceyrə (hücrə) adı vermişdir.


Hidrologiyanın məqsədi, vəzifələri və tədqiqat üsulları. 
 
Təbiət sularının hərəkət və paylanma qanunlarını,  əhatə olunduğu mühitlə 
qarşılıqlı  əlaqəsini, onun keyfiyyət və  kəmiyyət dəyişməsini  hidrologiya  elmi 
öyrənir. Hidrologiya sözünün mənası  su haqqında  elm deməkdir. Hidrologiya su 
obyektlərini-okeanları, dənizləri, çayları, gölləri, buzlaqları, bataqlıqları və yeraltı 
suları öyrənir.  
Hidrosferdəki sular iki qrupa bölünür: okean(dəniz) suları  və quru suları. 
Quru sularına çay, göl, bataqlıq və buzlaqların suları aiddir. Okean və dənizlərdə 
mövcud olan proseslər çay, göl, buzlaq və bataqlıqlardakından çox fərqləndiyindən 
ümumi hidrologiya iki hissəyə bölünür: okeanologiya və qurunun hidrologiyası. 
Quru sularının hidrologiyası isə öz növbəsində: 

 
Çay hidrologiyasına (patomologiya); 

 
Gölşünaslıq və ya göllərin hidrologiyasına (limnologiya); 

 
Bataqlıqşünaslıq və ya bataqlıqların hidrologiyasına (telmatologiya); 

 
Buzlaqların hidrologiyasına (qlyatsiologiya); 

 
Yeraltı suların hidrologiyasına (hidrogeologiya);   bölünür. 
Quru sularının öyrənilməsində  tətbiq olunan metodlara görə hidrologiya bir 
neçə hissəyə bölünür: 

 
Ümumi hidrologiya; 

 
Hidrometriya; 

 
Hidroqrafiya; 

 
Mühəndis hidrologiyası;

Zərif üzvi sintez üsulu ilə ilk dəfə sintetik üzvi birləşmələr toxuculuq sənayesində tətbiq olunmuşdur. XIX əsrin axırlarında ilk sintetik dərman preparatı və sintetik boyaq maddəsi alındı və kimya-əczaçılıq sənayesi yarandı. XX əsrin ortalarındatəbii maddələrin nümayəndələri (vitaminlər, antibiotiklər) ayrı-ayrı sintez olundu və tətbiq sahəsi tapdı. Sonralar zülallar, nuklein turşuları,lipidlər və karbohidratların ayrı-ayrı nümayəndələri və fraqmentləri sintez olundu. Bu nəinki biomolekulların quruluşunu müəyyən etməyə, eyni zamanda onların funksional fəallığını da izah etməyə imkan yaratdı. Zərif üzvi sintezin inkişafı ilə paralel olaraq mürəkkəb üzvi birləşmələrin, mikroorqanizmlərin istifadə olunmaqla alınmasına əsaslanan yeni üsulların və eləcə də hüceyrələrin alınmasının – biotexnologiyanın əsası qoyuldu .

Fiziki killoid kimya -1 fənninin laboratoriya dərsində saf maddənin və iki maye qarışığının molyar refraksiyasının təyini, neytrallaşma istiliyinin təyini, mayelərin səthi gərilməsinin təyini, mayelərin səthi gərilməsinin temperaturdan asılılığı, paraxor, qaynama temperaturuna görə doymuş buxar təzyiqinin təyini,ebulioskopiya üsulu ilə həllolan maddənin molekul kütləsinin təyini, sirkə turşusunun su-benzol layında paylanma əmsalının təyini, məhlulun elektrik keçiriciliyinin  və elektrik keçiriciliyinin qatılıq və temperaturdan asılılığının təyini kimi laboratoriya işləri icra edilir.

https://cf2.ppt-online.org/files2/slide/k/KHCX015Avb7Y2uxiSJqGwWaj98kBQIZzOEnpm6/slide-2.jpgHistologiya orqanizmi təşkil edən toxumaların morfoloji-funksional xüsusiyyətlərini öyrənir. Xüsusi histologiya yaxud mikroskopik anatomiya ayrı-ayrı orqanların mikroskopik quruluşunu öyrənir.

https://e-derslik.edu.az/books/86/assets/img/page27/2.jpgMərkəzi sinir sistemi hüceyrələr ,toxumalar və ayrı-ayrı orqanlar arasında qarşılıqlı əlaqə yaradaraq orqanizmin tamlığını təmin edir.O orqanizmdə gedən prosesləri tənzimləyir və orqanların işinə istiqamət verərək bütün fəaliyyətlərini nəzarət altında saxlayır.Orqanizmlə xarici mühit atrasındakı əlaqə MSS-nin funksional vəziyyətindən asılıdır.Mərkəzi sinir sistemi afferent impilsları qəbul edir,analiz və sintez edir,efferent impulsları formalaşdırır və onların təsirilə orqanların fəaliyyətini bu və ya digər istiqamətə yönəldir.O,həmçinin mühitin dəyişkənliklərinə və təsirlərinə qarşı bütöv orqanizmin uyğunlaşma reaksiyalarını formalaşdırır.Mərkəzi sinir sistemi fəaliyyətini öyrənmək fiziologiya elminin qarşısında duran çətin və son dərəcə mühüm məsələlərdən biridir.

Fiziki kimya-2 məşğələ dərsində qazların mayelərdə həllolması. Henri qanunu bəhsinə dair,       məhlulların donma temperaturunun aşağı düşməsi. Krioskopiya bəhsinə dair, məhlulların qaynama temperaturunun yüksəlməsi. Ebulioskopiya bəhsinə dair , paylanma qanunu bəhsinə dair, kimyəvi tarazlıq. Kütlələrin təsiri qanun bəhsinə dair, kimyəvi kinetika bəhsinə dair, 
reaksiyanın tərtibinin təyini bəhsinə dair, reaksiyanın sürətinin temperaturdan asılılığı. Arrenius tənliyi bəhsinə dair nəzəri biliklər təkmilləşdirilir, məsələlər həll edilir.

Nefti distillə etdikdə onun kimyəvi tərkibi, demək olar ki, dəyişmir; başqa sözlə, neftin benzin, kerosin və digər fraksiyalarında olan karbohidrogenlər kimyəvi çevrilmələrə uğramadan olduğu kimi qalır.Əksər neftlərdə benzinin miqdarı çox azdır. Bundan başqa, bəzən onların oktan ədədi də qənaətbəxş olmur. Neftin düz distilləsindən alınan benzin və digər yüngül fraksiyalar inkişafda olan sənaye sahələrinin ehtiyacını ödəyə bilmir. Odur ki, düz distillədən alınmış ağır neft fraksiyalarını yüksək temperatur və təzyiqlə parçalayıb ondan benzin istehsal etmək məsələsi hələ keçən əsrin axırlarında müəyyənləşdirilmişdir. Bu prosesə neftin destruktiv emalı adı verilmişdir ki, bura da krekinq, piroliz və s. proseslər daxildir.Bildiyimiz kimi, neftin düz distilləsindən alınan məhsullardan biri də mazutdur. Mazut irimolekullu karbohidrogenlərdən ibarət ağır, yapışqan şəklində mayedir. 


Həyat fəaliyyətinin kimyəvi əsasları fənninin laboratoriya dərslərində zülalların qatı qeyri-üzvi turşularla və üzvi həlledicilərlə çökdürülməsi, katalazanın vəsfi təyini, vitaminlərin keyfiyyət reaksiyaları,   monosaxaridlərin Moor və Trommer sınağı, qalxanabənzər vəzinin hormonunda yodun təyini kimi laboratoriya işləri yerinə yetirilir.

Üzvi kimya 2 fənninin məşğələ dərslərində doymuş və doymamış bir- və çoxəsaslı turşulara, alifatik nitrobirləşmələrə, aminlərə, hidroksiturşulara, aldehid və ketonturşulara, tsiklоalkanlara, aromatik karbohidrogenlərə, arоmatik karbоhidrоgenlərin halоgenli törəmələrinə, arоmatik nitrоbirləşmələrə, aminlərə, diazo- və azobirləşmələrə,   fenоllara, arоmatik spirtlərə, arоmatik aldehid və ketоnlara, arоmatik turşulara, kondensləşmiş nüvəli arоmatik karbоhidrоgenlərə,  heterotsiklik birləşmələrə dair məsələlər həll edilir.

           Neft və qazın fiziki emal texnologiyası fənninin vəzifələri  neft və qazın element və fraksiya tərkibi, kimyəvi tərkibi, texnoloji və kimyəvi təsnifatı, ilkin emalının nəzəri əsasları və texnologiyası ilə tələbələri tanış etmək onların bu məsələlərin mənimsəməsinə nail olmaq və təcrübədə tətbiq vərdişlərinə yiyələnməyi öyrətməkdən ibarətdir.

           Neft –qaz sənayesində hasilatdan sonrakı əsas mərhələsi neft və təbii qazın fiziki emal texnologiyasıdır. Ona görə də bu istiqamətdə olan elmi bilikləri Neft-qaz mühəndisliyi ixtisası üzrə təhsil alan tələbələrə aşılamaq vacib məsələlərdən biri olub kadr hazırlığının keyfiyyətini artırmalıdır.

          Neft və qazın fiziki emal texnologiyası fənninin vəzifələri  neft və qazın element və fraksiya tərkibi, kimyəvi tərkibi, texnoloji və kimyəvi təsnifatı, ilkin emalının nəzəri əsasları və texnologiyası ilə tələbələri tanış etmək onların bu məsələlərin mənimsəməsinə nail olmaq və təcrübədə tətbiq vərdişlərinə yiyələnməyi öyrətməkdən ibarətdir.

          Neft –qaz sənayesində hasilatdan sonrakı əsas mərhələsi neft və təbii qazın fiziki emal texnologiyasıdır. Ona görə də bu istiqamətdə olan elmi bilikləri Neft-qaz mühəndisliyi ixtisası üzrə təhsil alan tələbələrə aşılamaq vacib məsələlərdən biri olub kadr hazırlığının keyfiyyətini artırmalıdır.

            

         Zərif üzvi sintez üsulu ilə ilk dəfə sintetik üzvi birləşmələr toxuculuq sənayesində tətbiq olunmuşdur. XIX əsrin axırlarında ilk sintetik dərman preparatı və sintetik boyaq maddəsi alındı və kimya-əczaçılıq sənayesi yarandı. XX əsrin ortalarındatəbii maddələrin nümayəndələri (vitaminlər, antibiotiklər) ayrı-ayrı sintez olundu və tətbiq sahəsi tapdı. Sonralar zülallar, nuklein turşuları,lipidlər və karbohidratların ayrı-ayrı nümayəndələri və fraqmentləri sintez olundu. Bu nəinki biomolekulların quruluşunu müəyyən etməyə, eyni zamanda onların funksional fəallığını da izah etməyə imkan yaratdı. Zərif üzvi sintezin inkişafı ilə paralel olaraq mürəkkəb üzvi birləşmələrin, mikroorqanizmlərin istifadə olunmaqla alınmasına əsaslanan yeni üsulların və eləcə də hüceyrələrin alınmasının – biotexnologiyanın əsası qoyuldu .

Sahə avadanlıqlarının layihələndirməsinin əsas məqsədi verilmiş məhsuldarlığa müvafiq əmək şəraitini və sanitar-gigiyeniknormaları nəzərə alınmaqla, texniki-iqtisadi göstəriciləri və tələb olunan keyfiyyətdə məhsul istehsalını təmin edən sənaye qurğuların tikilməsi üçün lazımi sənədləri işləyib hazırlamaqdır.

Bərk cisimlər kimyası fənnində bərk kimyəvi birləşmələr, maddələrin kristal halı, kristalların sinqoniyalar üzrə paylanması qanunu, bərk cisimlərin elektron quruluşu, bərk cisimlərin xarakterik xassələri, kristalların zonalar nəzəriyyəsi, kristal qəfəsində olan qüsurlar, bərk faza reaksiyalarının mexanizmi, bərk maddələrin monokristallarının  alınması, termiki  və fiziki analiz üsulları, bərk məhlullar, faza diaqramlarının təsviri, faza keçidləri, şüşə və şüşə əmələgəlməsinə təsir edən amillər, kristallaşmanın və  şüşəəmələgətirmənin kinetikası öz əksini tapmışdır


        FİZİOLOGİYA elmi qədim zamanlardan eksperimentə əsaslanır. Fizioloji təcrübələr aparılan zaman fizioloji fəaliyyətlə əlaqədar olan  funksiyalar xüsusi cihazlar vasitəsilə dəqiq qeydə alınmalı təhlil edilməlidir. Öyrənilən fəaliyyət göstəricilərinin nəticəsi protokol, fotoşəkil, kinofilm və s.kimi sənədləşdirilməlidir. 

        Hər hansı canlı orqanizm və ya onun üzvü, toxuma və onun hüceyrələri üzərində əməliyyat aparılarkən, müxtəlif cərrahi alətlərdən, məhlullardan, kimyəvi məhlullardan, kimyəvi maddələrdən, cihazlardan və s.istifadə edilir. Fizioloji tədqiqatlar, əsasən in vivo (lat.vivus-canlı), yəni canlılar üzərində aparılır.Bəzi tədqiqatlar isə in vitro (lat. vitrum-şüşə, sınaq şüşəsi), yəni orqanizmdən kənarda aparıla bilər. Fizioloji təcrübələrdə daha çox qurbağa, dəniz donuzu, it pişik və başqa heyvanların üzərində eksperiment aparılır. Heyvan üzərində aparılan eksperimentin nəticəsi insan orqanizmi fəaliyyətinin bir çox qanunauyğunluqlarını başa düşməyə kömək edir.




.

Analitik kimya — maddələrin tərkibinin tədqiqat metodları haqqında elmdir. Analitik kimyanın predmeti analiz metodları işləyib hazırlamaq, onların praktiki həyata keçirilməsini müəyyənləşdirməklə yanaşı bu metodların nəzəri əsaslarını yaratmaqdan ibarətdir. O iki müxtəlif bölmədən ibarətdir: keyfiyyət analizi (vəsfi analiz) və miqdari analiz. Vəsfi analiz üsullarının köməyi ilə bizi maraqlandıran maddənin hansı kimyəvi komponentlərdən təşkil olunduğunu müəyyən etmək olar. Miqdari analizin məqsədi analiz olunan maddənin tərkibinə daxil olan kimyəvi elementlərin miqdarca nisbətini müəyyən etməkdir. Eləcə də analiz olunan nümunənin vahid həcminə və ya kütləsinə daxil olan elementin və ya digər tərkib hissəsinin kütləsini və ya qatılığını bilmək çox vacibdir.

Heterotsiklik birləşmələr kimyası bir heterоatоmlu üç- və dördüzvlü heterоtsiklik birləşmələr, quruluşu, əsas nümayəndələri, alınma üsulları, хassələri və praktiki əhəmiyyəti,bir heterоatоmlu beşüzvlü heterоtsiklik birləşmələr - furan, tiofen, pirrol və törəmələrinin alınma üsulları, хassələri və praktiki əhəmiyyəti,dipirrilmetenlər, pоrfin, prоtоpоrfirin, bilirubin, alınma üsulları, хassələri və praktiki əhəmiyyəti,benzоpirrоl, indоl və törəmələri, elektrоn quruluşu, alınma üsulları və хassələri, İki heterоatоmlu beşüzvlü heterоtsiklik birləşmələr, pirazоl, quruluşu, alınma üsulları, kimyəvi хassələri və pirazоl törəmələrinin praktiki əhəmiyyəti, İmidazоl və törəmələri - lektrоn quruluşu, alınma üsulları, kimyəvi хassələri və praktiki əhəmiyyəti, İki müхtəlif heterоatоmlu beşüzvlü heterоtsiklik birləşmələr, oksazоl, tiazоl və törəmələrinin alınma üsulları, kimyəvi хassələri və praktiki əhəmiyyəti, üç və dörd heterоatоmlu beşüzvlü heterоtsiklik birləşmələr, triazоllar və tetrazоlların alınma üsulları, kimyəvi хassələri və praktiki əhəmiyyəti, bir heterоatоmlu altıüzvlü heterоtsiklik birləşmələr, iridin və törəmələrinin alınma üsulları, хassələri və praktiki əhəmiyyəti, xinоlin, izохinоlin, akridin və törəmələrinin alınma üsulları, хassələri və praktiki əhəmiyyəti, İki heterоatоmlu altıüzvlü heterоtsiklik birləşmələr, pirimidin, piridazin, pirazin və törəmələrinin alınma üsulları, хassələri və praktiki  əhəmiyyəti, İki müхtəlif heterоatоmlu altıüzvlü heterоtsiklik birləşmələr, oksazinlər və törəmələrinin alınma üsulları, хassələri və praktiki əhəmiyyəti, mürəkkəb heterоtsiklik birləşmələr, bitsiklik heterо-tsikllər, purin və törəmələrinin alınma üsulları, хassələri və əhəmiyyəti, pteridinlər, alınma üsulları, хassələri və əhəmiyyəti, yeddi və səkkiz üzvlü heterоtsiklik birləşmələri öyrənir.

Nəzəri elektrokimya fənni müasir dövrdə kimyanın əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etmiş elektrokimyəvi proseslərin nəzəriyyəsini özündə əks etdirir. Bu fənnin laboratoriya məşğələlərində elektrokimyəvi proseslərdən, elektrolitlərdən, məhlulların elektrik keçiriciliyindən laboratoriya işləri yerinə yetirilir və kimya mühəndisliyi üzrə təhsil alan tələbələr müəyyən elmi vərdişlərə yiyələnirlər.

Uşaq anatomiyası uşaq orqanizminin və onun ayrı-ayrı orqanlarının quruluşunu öyrənir.

Uşaq fiziologiyası ontogenezin ilkin dövrlərində orqanların, orqanlar sistemi və orqanizmdə böyümə və inkişaf zamanı gedən həyati prosesləri –funksiyaları, bu funksiyaların yaş dövrlərində özünəməxsusluğunu öyrənir.

Orqanizmin inkişafı və böyüməsi prosesində quruluş və funksiyasının dəyişməsini uşaq anatomiyası və fiziologiyası elmi öyrənir.

Canlılarda gedən həyati proseslər tarixi inkişafda dəyişilmiş və mürəkkəbləşmişdir. Hər bir orqanizmin quruluş və fizioloji proseslərini öyrənmək üçün həmin orqanizmin tarixi inkişafı-filogenezini də bilmək vacibdir. Uşaq anatomiyası və fiziologiyasını  öyrənərkən təkamül təliminin elementlərindən (prinsiplərindən) geniş istifadə olunur ki, bu da onun müqayisəli anatomiya və təkamül fiziologiyası ilə əlaqəsini göstərir.

Uşaq anatomiyası və fiziologiyası elmi bütün bioloji və tibbi elmlərlə yanaşı, pedaqogika, psixologiya, fiziki tərbiyə (bədən tərbiyəsi) elmləri ilə də əlaqədardır.

Uşaq anatomiyası və fiziologiyası elmi, ilk növbədə, pedaqoji əhəmiyyət daşıyır. Bu predmetin öyrənilməsi müəllimlərə imkan verir ki, inkişaf etməkdə olan uşaqları müxtəlif yaş dövrlərində düzgün istiqamətləndirsin, fiziki cəhətcə sağlam böyüməsinə şərait yaratsın. Bu elm şagirdlərdə təlim-tərbiyə işinin normal fizioloji-gigiyenik əsasda aparılmasına, fiziki tərbiyə və istirahətin düzgün rejimlə qurulmasına köməklik edir.

Uşaq anatomiyası və fiziologiyası elmi pedaqogika və psixologiya elmləri ilə birlikdə müəllimlərdə yeni dünyagörüşünün formalaşmasına gətirib çıxarır, pedaqoji təhsil sistemində təbiət elmlərinin əsas ünsürlərindən birinə çevrilir.

Təsadüfi deyil ki, bu predmetə dünyanın bir çox görkəmli pedaqoqları, psixoloqları, həkim və bioloqları xüsusi əhəmiyyət vermişlər. Krupskaya yazırdı: “Pedaqoq hər şeydən əvvəl nəyi bilməlidir: insan orqanizminin quruluşu və funksiyasını, onun anatomiyasını, fiziologiyasını və inkişafını. Bunları bilməyən yaxşı pedaqoq olmaz, uşaqları düzgün tərbiyə edə bilməz”.



Mikrobiologiya (mikros - kiçik, bios - həyat, loqos - elm deməkdir) - çoxu adi gözlə görülməyəcək qədər kiçik (mikroskopik), digər orqanizmlərə nəzərən bəsit və çox geniş çeşiddə olan canlı varlıqların, yəni mikrob yaxud digər adıyla mikroorqanizmləri öyrənən elm. Mikrobiologiyanın subyekti bakteriyaarxeyayosunkifprotozoy və viruslardır. Mikroblar adətən təkhüceyrəli, bəzən çoxhüceyrəli (hüceyrə koloniyaları) yaxud hüceyrəvi quruluşa malik olmayan orqanizmlərdir (virus və prionlar) öyrənən elmdir. Bu sahəyə mikrobların fundamental elmi baxımdan araşdırılması ilə yanaşı fermentasiyaşərabçılıq kimi sənaye istehsalı və tibbi mikrobiologiyada yoluxucu xəstəliklərin qarşısının alınması kimi tətbiqi sahələr də daxildir. Mikrobiologiya virusologiyamikologiyaparazitologiya və bakteriologiya kimi çoxsaylı sahələrə bölünməkdədir.

Mikroorqanizmlər 2 qrupda təsnifləşdirilir.

  • 1.Eukariot mikroorqanizmlər
  • 2.Prokariot mikroorqanizmlər.

Eukariot mikroorqanizmlər hüceyrə orqanoidlərini əhatə edən membrana sahibdirlər və belə mikroorqanizmlərə göbələklər və protistlər daxildir.Prokariot orqanizmlərin isə hamısı mikroorqanizmdir və buraya Eubakteriyalar(həqiqi bakteriyalar) və arxeobakteriyalar(sianobakteriyalar) daxildirlər ki, onları da ümumi bir əlamət birləşdirir ki, bu da orqanoidləri əhatə edən hüceyrə membranının olmamasıdır.


Analitik kimya — maddələrin tərkibinin tədqiqat metodları haqqında elmdir. Analitik kimyanın predmeti analiz metodları işləyib hazırlamaq, onların praktiki həyata keçirilməsini müəyyənləşdirməklə yanaşı bu metodların nəzəri əsaslarını yaratmaqdan ibarətdir. O iki müxtəlif bölmədən ibarətdir: keyfiyyət analizi (vəsfi analiz) və miqdari analiz. Vəsfi analiz üsullarının köməyi ilə bizi maraqlandıran maddənin hansı kimyəvi komponentlərdən təşkil olunduğunu müəyyən etmək olar. Miqdari analizin məqsədi analiz olunan maddənin tərkibinə daxil olan kimyəvi elementlərin miqdarca nisbətini müəyyən etməkdir. Eləcə də analiz olunan nümunənin vahid həcminə və ya kütləsinə daxil olan elementin və ya digər tərkib hissəsinin kütləsini və ya qatılığını bilmək çox vacibdir.

Ümumi təhsilin kurikulumu fənninin məqsədi  təhsilin məzmunu, təşkili və qiymətləndirilməsi ilə bağlı əsas məsələləri öyrətməkdir.


Həyat fəaliyyətinin kimyəvi əsasları fənninin məşğələ dərsində canlı orqanizmlərin hüceyrələrinin kimyəvi tərkibini və həyat fəaliyyətinin əsasını təşkil edən kimyəvi proseslər, aminturşular, zülallar, fermentlər, nuklein turşuları, karbohidratlar, lipidlər və hormonların canlı orqanizmdə rolu, finksiyaları və əhəmiyyət, maddə və enerji mübadiləsi prosesləri haqqında biliklər tədris olunur. 

Fiziki kolloid kimya -1 laboratoriya dərsində saf maddənin molyar refraksiyasının təyini, iki maye qarışığının molekulyar refraksiyasının təyini, neytrallaşma istiliyinin təyini, mayelərin səthi gərilməsinin təyini,   mayenin səthi gərilməsinin temperaturdan asılılığı, paraxor, qaynama temperaturuna görə doymuş buxar təzyiqinin təyini, ebulioskopiya üsulu ilə həllolan maddənin molekul kütləsinin təyini, sirкə turşusunun su-bеnzоl lаyındа pаylаnmа əmsаlının təyini, məhlulun elektrik keçiriciliyinin və elektrik keçiriciliyinin temperatur və qatılıqdan asılılığının təyini tədris edilir.

Ümumi təhsilin kurikulumu fənninin məqsədi  təhsilin məzmunu, təşkili və qiymətləndirilməsi ilə bağlı əsas məsələləri öyrətməkdir.


Əmtəə neft kimya məhsulları fənni neftin yaranması haqqında fərziyyələr, Azərbaycanda neft sənayesinin inkişafı,  neftin fiziki-kimyəvi xassələri, neftin emal növləri və neftdən alınan məhsullar haqqında mövzuları əhatə edir. Laboratoriya şəraitində neftin fraksiyalarının alınması, onların fiziki xassələrinin öyrənilməsi, yağların təmizlənməsi və  s. mövzular üzrə işlər yerinə yetirilir və tələbələrə mürəkkəb birləşmə olan neft barədə geniş məlumatlar verilir.


Mülki Müdafiə – sülh  və ya müharibə dövründə əhalinin və ərazinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədilə dövlət hakimiyyəti orqanları, hüquqi və fiziki şəxslər tərəfindən həyata keçirilən tədbirlər sistemidir.


Məlumdur ki, dövri sistem elementlərinin əksəriyyətini metallar təşkil edir. Belə ki, dövri sistem cədvəlində 109 kimyəvi elementdən 87-si metaldır. Odur ki, elementüzvi birləşmələrin yarıdan çoxu metalüzvi birləşmələrdir. Üzvi kimya kursundan bizə çoxlu sayda üzvi birləşmələr məlumdur ki, onların tərkibində bu və ya digər metal atomları vardır. Lakin onları metalüzvi birləşmələrə aid etmək olmaz. Metalüzvi birləşmələr elə birləşmələrə deyillir ki, onların molekulunda olan metal atomu bilavasitə karbon atomu ilə kimyəvi rabitə ilə birləşsin